Hedef Pazar Kazakistan

Hedef Pazar Kazakistan

ORTA ASYA’NIN EN BÜYÜK EKONOMİSİ; KAZAKİSTAN
160 milyar dolarlık gayrisafi yurt içi hasılasıyla Orta Asya'nın en büyük ekonomisi olan Kazakistan, büyük bir özelleştirme programıyla da ekonomisini çeşitlendiriyor. Ülke, tarım ve madenciliğin yanı sıra petrokimya, imalat sanayisi, makine, turizm, perakende sektörlerinde önemli yatırım fırsatları sunuyor.

COĞRAFİ KONUM
Kazakistan, yüzölçümü açısından dünyanın dokuzuncu, eski Sovyetler Birliği ülkelerinin ikinci en büyük ülkesidir. Türkiye’nin yaklaşık 3,5 katı büyüklüğündeki ülke, Orta Asya’da Çin’in kuzeybatısında, Ural Nehri’nin batısında yer almaktadır.

Ülkenin sınır komşuları Çin, Kırgızistan, Rusya, Türkmenistan ve Özbekistan’dır. Kazakistan’ın Aral Gölü ve Hazar Denizi’ne de sınırı bulunmaktadır.

SİYASİ VE İDARİ YAPI
Parlamenter bir cumhuriyet olan Kazakistan Cumhuriyeti, 16 Aralık 1991 tarihinde Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını kazanmasının ardından 28 yıl boyunca Nursultan Nazarbayev başkanlığında yönetilmiştir.
Nazarbayev’in istifa etmesinin ardından 9 Haziran 2019 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimini Kasım Cömert Tokayev kazanmış ve 12 Haziran 2019 tarihinde yemin ederek görevine başlamıştır. Yeni Cumhurbaşkanı Tokayev göreve geldikten kısa bir süre sonra başkent Astana’nın adı Nursultan olarak değiştirilmiştir.

Ülke, içinde Almatı’nın da yer aldığı bazı seçilmiş şehirler için ayrı yönetim yapılarına sahip 14 idari bölgeye (eyalet) bölünmüştür. Ülkedeki Eyaletler: Akmola, Aktöbe, Almatı, Atırav, Batı Kazakistan, Doğu Kazakistan, Güney Kazakistan, Jambul, Karagandı, Kızılorda, Kostanay, Kuzey Kazakistan’dır.

Kazakistan’ın gelişim süreci 1997 öncesi birinci dönem, 1997-2010 arası ikinci dönem ve 2010 sonrası üçüncü dönem olmak üzere, üç dönemde incelenmelidir. Birinci dönem krizlerle mücadele ve reform süreci olarak görülmektedir. Bu dönemde ülkenin devlet kurumları yeniden inşa edilirken, Kazakistan dünyaya açılarak serbest piyasa ekonomisine geçmiştir.

1997 yılı sonrası ikinci dönemde ise Kazakistan, gerçekleştirdiği ekonomik ve siyasi reformların meyvesini toplamaya başlamıştır. 1997 yılında Kazakistan’ı dünyanın ilk 50 ülkesi arasında görmeyi hedefleyen ‘Kazakistan 2030’ stratejisi açıklanmış, nitekim 1992’de 22 milyar dolar olan Kazakistan’ın Gayri Safi Milli Hasılası, 2012 yılına gelindiğinde 180 milyar dolara ulaşmış, kişi başına düşen milli gelir ise 700 dolardan 12 bin dolara kadar ulaşmıştır. Kazakistan bu dönemde Birleşmiş Milletler (BM) gelir seviyesine göre orta gelir grubundaki ülkeler arasında yerini almıştır. Bu dönemde ayrıca ülkedeki ortalama yaşam süresi 8 yıl artarken, yoksulluk 9 kat azalmıştır.
2012 yılında dünyanın en rekabetçi ilk 50 ülkesi arasına giren Kazakistan, 2016 yılında ise 2050 stratejisini ortaya koymuştur. Bu strateji doğrultusunda ülke 2050 yılına kadar dünyanın en ileri 30 ülkesi arasına girmeyi hedeflemektedir.

NÜFUS VE İSTİHDAM
Ülke nüfusunun yaklaşık 18 milyon olduğu tahmin edilmektedir. Nüfusun çoğunluğu, ülkenin kuzey ve güney doğusunda yaşamaktadır. Ülkenin orta ve batı kısımlarında nüfus seyrektir.
60 yaş üzeri nüfusun toplam nüfusa oranı düşük düzeydedir. Nüfusun yalnızca yaklaşık % 8,43’ü 65 yaş ve üzerindedir.
Nüfusun Yaşlara Göre Dağılımı
0-14 yaş: % 26.13
15-24 yaş: % 12.97
25-54 yaş: % 42.23
55-64 yaş: % 10.25
65 yaş ve üstü: % 8.43

DOĞAL KAYNAKLAR
Kazakistan, petrol ve doğal gaz rezervleri yönünden zengindir. Ülkenin petrol rezervleri doğal gaz rezervlerine göre daha fazladır. Kazakistan eski Sovyet Cumhuriyetleri içinde Rusya’dan sonra ikinci büyük petrol üreticisidir. Ülke ekonomisi büyük ölçüde petrol ihracatı gelirlerine dayalıdır.

Ülkenin toplam petrol rezervi 39,8 milyar varil civarındadır. Bu rakam, toplam dünya rezervinin yüzde 2,9’unu oluşturmaktadır. Ülkenin rezerv seviyesi Hazar Denizi’ndeki yeni bulunan rezervler ile birlikte giderek artış göstermektedir.

Kazakistan’ın doğal gaz rezervi ise dünya toplam rezervinin yüzde 1’ini oluşturmakta olup, toplam 1,8 trilyon metreküpe tekabül etmektedir. Ayrıca, ülke dünya kömür rezervinin de % 3,9’una (33,6 milyar ton) sahiptir. Kazakistan altın rezervleri bakımından da zengin bir ülkedir.

DIŞ TİCARET
Son yıllarda dünya petrol fiyatlarının yüksek seyretmesine bağlı olarak ülkenin dış ticareti fazlası artmakla birlikte Kazakistan, dış ticaret yapısındaki dengesizlikler nedeni ile zaman zaman dış ticaret açıkları ile karşı karşıya kalabilmektedir.

Kazak ekonomisi yüksek düzeyde ithalata dayalı bir ekonomidir. Ülkede gerçekleştirilen üretimin büyük çoğunluğu petrol ve doğal gaz sektörlerinde yoğunlaşmış olup, sermaye ve tüketim mallarında üretim iç tüketimi karşılayacak seviyede değildir. Sermaye ve tüketim malları üreticilerinin çoğunluğu ise fiyat ve kalite bakımından ithal malları ile rekabet edebilir düzeyde değildir.

Kazakistan sahip olduğu üretim yapısı itibarı ile daha ziyade ham madde ve yarı mamul ihracatçısı bir ülkedir. Petrol ve petrol ürünleri, demirli metaller, kimyasallar, makineler, hububat, yün, et, kömür ülkenin başlıca ihraç ürünleridir. İhracatın yarısından fazlasını petrol ve petrol ürünleri oluşturmaktadır. Tüketim malları ihracatı çok sınırlı düzeydedir. Ülkenin başlıca ihraç ürünleri olan petrol, gaz ve maden ihracatın önemli bir kısmını oluşturması, Kazakistan’ın dış ticaret dengesini uluslararası mal fiyatlarındaki değişmelere karşı korunmasız hale getirmektedir.

İhracat
Kazakistan bölgedeki en önemli hububat ihracatçılarından biridir. Buğday, ülkenin ihracatı açısından büyük önem taşımaktadır. Hububat ihracatının çoğunluğu Rusya, İran, Çin ve diğer Orta Asya ülkelerine gerçekleştirilmektedir.
İtalya 8 milyar dolarlık ithalatı ile Kazakistan’ın ihracatından en fazla pay alan ülkedir. İtalya’yı Çin, Rusya, Hollanda, Fransa, G. Kore, İsviçre ve Türkiye takip etmektedir. Türkiye yaklaşık 2 milyar dolarlık ithalatı ile Kazakistan’ın ihracatından % 4 pay almaktadır.

İthalat
Ülkenin ithalatında yatırım ve tüketim malları önemli yer tutmaktadır. Makine ve ekipman, metal ürünler, mineral yakıtlar, plastkc ve mamulleri, eczacılık ürünleri, optik malzemeler ülkenin ithalatında önem arz eden ürün gruplarıdır.

Rusya, Kazakistan’ın ithalatından en fazla pay alan ülkedir. Bunda iki ülke arasındaki ticareti kolaylaştırıcı uygulamalar ve anlaşmalar rol oynamaktadır. İki ülke arasındaki geçmişten gelen ticari ve siyasi bağlar günümüzde de korunmaktadır. Rusya’yı ÇHC, G. Kore, İtalya, Almanya, ABD ve Türkiye takip etmektedir. Türkiye 817 milyon dolarlık ihracat ile Kazakistan’ın ithalatından % 2 pay almaktadır.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar

Kazakistan, bağımsızlıktan bu yana doğrudan yabancı yatırım çekmekte başarılı olmuştur. Ülke, Orta Asya’daki toplam doğrudan yabancı yatırımların %80’den fazlasını çekmiştir. Doğrudan yabancı yatırım artışı başta Kaşagan yatakları olmak üzere hidrokarbon alanlarındaki gelişmeler sayesinde olmuştur.

TÜRKİYE İLE TİCARET
Genel Durum
TUİK verilerine göre, 2019 yılı itibari ile Türkiye 804 milyon dolarlık ihracat ile Kazakistan’ın ithalatından % 2 pay alırken, 2,2 milyar dolarlık ithalatı ile Kazakistan’ın ihracatından % 4 pay almaktadır.


PAZARDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR
Doğal kaynakları ve iş olanakları açısından zengin olan Kazakistan, hızlı değişen bir piyasa görünümünü sergilemektedir. Bu açıdan ülkeye yönelik girişimlerde esnek ve sabırlı olunmalı ve ülkedeki risk faktörü gözardı edilmemelidir.

Kazakistan, Türkiye ile iyi ilişkiler içinde olan Türk Cumhuriyetleri’nin başında gelmektedir. Ancak Kazak nüfusu çeşitli ırk ve dinlerden oluşan bir topluluktur; dolayısıyla bu özel durum dikkate alınmalıdır.
Kazakistan’da yaz ayları çok sıcak olduğu için, bürokratların büyük çoğunluğu ceket ve kravat kullanmaz. El sıkışma ve insanlara ilk isimleri ile hitap etme adeti vardır. Görüşmelerin sonunda küçük armağanların (kalem, ajanda vb) verilmesi yaygındır. Toplantılarda kartvizit değişimi yapıldığından, bir tarafı İngilizce, diğer tarafı Türkçe yazılı kart bulundurmak faydalıdır.

YATIRIMCILAR İÇİN BİLGİLER, POTANSİYEL YATIRIM ALANLARI
Kazakistan'da halihazırda 13 özel ekonomik bölge ve 24 sanayi bölgesi faaliyet göstermektedir. Bu bölgelerde yatırımcılara özel teşvikler sunulmaktadır. Yatırımcılara kurumlar vergisi, arazi vergisi, emlak vergisi ve gümrük vergilerinden muafiyet sağlanırken, büyük projelerde devlet tarafından satın alma garantisi verilmektedir.

Arazisinin yüzde 80'i tarıma elverişli olan Kazakistan'da yapay sulamaya ihtiyaç duyulmadan buğday ve tahıl yetiştirilebilmesi ve büyükbaş sürülerinin yıl boyunca otlayabileceği alanların bulunması, ülkede üretilen tarımsal ürünlerin organik ve yüksek kalitede olmasını sağlamaktadır.

Kazakistan'ın çalışma çağındaki nüfusunun 5'te 1'i tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Ülkenin doğusundaki Çin'in süt tüketimi ve yüksek kalitede süt ürünlerine gösterdiği ilgi dikkate alındığında, üretilen ürünler için büyük bir pazar bulunmaktadır.

Dünya Bankası verilerine göre, Kazakistan'da mevcut 46 trilyon doların üzerinde değere sahip 5 binden fazla keşfedilmemiş maden yatağı olduğu tahmin edilmektedir.
Yüksek frekanslı lazerler, röntgen makineleri, akıllı teknolojiler, elektrikli araçlar ve ileri robotiklerde kullanılan nadir toprak metallerinin bulunduğu Kazakistan'ın, bu minerallerin keşfi, geliştirilmesi ve işlenmesi alanlarında potansiyeli dikkati çekmektedir.

Kazakistan’da iç pazarın büyüklüğü 800 milyon doları bulan temizlik malzemelerinin yüzde 80’i ithal edilmektedir.
Ülkede 2050 yılına kadar yenilenebilir enerjinin toplam enerji kullanımı içindeki payının yüzde 50’ye çıkarılması hedeflenmektedir. Bu alanda yatırımcıya yüzde 30 döviz, yüzde 70 enflasyon endeksli, 15 yıllık satın alma garantisi verilmektedir.
 
 

Yazıyı Paylaş:    

Diğer İçerikler

BTSO’dan Üyelerine ‘Güvenli Ticaret’ İmkanı

BTSO’dan Üyelerine ‘Güvenli Ticaret’ İmkanı

BTSO’dan Üyelerine ‘Güvenli Ticaret’ İmkanı

Devamını Oku
‘BTSO Mutfak Akademi’de İkinci Faz Hayata Geçiyor

‘BTSO Mutfak Akademi’de İkinci Faz Hayata Geçiyor

‘BTSO Mutfak Akademi’de İkinci Faz Hayata Geçiyor

Devamını Oku
BTSO, 2020 Yılında Hedef Pazarlara Yönelik 29 Webinar Düzenledi

BTSO, 2020 Yılında Hedef Pazarlara Yönelik 29 Webinar Düzenledi

BTSO, 2020 Yılında Hedef Pazarlara Yönelik 29 Webinar Düzenledi

Devamını Oku
BTSO EKONOMİ ARŞİV