Bursa’nın asırlardır ipekle örülen üretim kültürünün yaşayan temsilcilerinden Ertuğrul Şengünalp, henüz 7 yaşında başladığı devdahlık mesleğini 54 yıldır sürdürüyor. Geleneksel ipek işleme sanatını yaşatma çabasıyla 2026 yılında “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına layık görülen Şengünalp’in ünü Bursa sınırlarını da aşmış durumda. Japonya’dan gelen araştırmacılar, Muradiye’deki atölyesini iki kez ziyaret ederek Şengünalp ve devdahlık sanatı üzerine iki ayrı kitap hazırladı. Şengünalp bugün, dedelerinden ve babasından devraldığı yaklaşık 700 yıllık bu mesleği gelecek kuşaklara aktarmak için çalışıyor.
Bursa’nın üretim tarihinde önemli bir yere sahip olan ipekçilik kültürü, Muradiye’de küçük bir atölyede yaşamaya devam ediyor. Dedelerinden ve babasından kalan mesleği çocuk yaşta öğrenen Ertuğrul Şengünalp, yarım asrı aşan meslek hayatıyla devdahlığın yaşayan hafızalarından biri olarak dikkat çekiyor. Devdahlığı, “dev gibi güçlü ve sağlıklı insanların yaptığı bir sanat” sözleriyle anlatan Şengünalp, mesleğin büyük bir fiziksel dayanıklılık gerektirdiğini ifade ediyor.
Atölyesinde 650-700 gram ipek işleyebilmek için yaklaşık 5,5-6 saat boyunca çalıştığını belirten Şengünalp, bu süre içerisinde yaklaşık 20 kilometre yol kat ettiğini söylüyor. “20 kilometre koşarak yapılan bir sanat” diyen Şengünalp, ham ipeğin geleneksel yöntemlerle işlenmesinin oldukça zahmetli bir süreç olduğunu belirtiyor.
Meslek Yolculuğu 7 Yaşında Başladı
Şengünalp’in devdahlıkla tanışması henüz ilkokula başlamadığı yıllara dayanıyor. Babasının çırağının bir gün işe gelmemesi üzerine atölyeye çağrıldığını anlatan Şengünalp, o günleri şöyle aktarıyor:
“Babam beni çağırdı, ‘Gel oğlum’ dedi. Boyum tezgâhtaki kancalara yetişmiyordu. Gazoz ve maden suyu kasalarının üzerine tahtalar koyarak beni yükselttiler. Babam ‘Şöyle yap oğlum, böyle yap oğlum’ diyerek öğretmeye başladı. O gün benim serüvenim başladı. Tam 54 yıl oldu, hâlâ bu sanatı sürdürüyorum.” Şengünalp, bugün 7 yaşında olsa yine aynı mesleği tercih edeceğini belirterek, “54 yıldır severek sanatımı sürdürüyorum.” diyor.
“Binlerce Kişi Yapıyordu, Neden Tek Kişi Kaldık?”
Devdahlığın geçmişte Bursa’nın belirli mahallelerinde binlerce kişi tarafından yapıldığını anlatan Şengünalp, bugün mesleği sürdüren kişi sayısının azalmasından duyduğu üzüntüyü dile getiriyor. “Binlerce kişi bu semtlerde bu sanatı yaparken, şimdi benim bir tek kalmış olmamdan tabii ki gurur duyulur ama neden tek kişi kaldık? Bunun arkasını sorgulamak lazım. Neden genç yetişmedi? Neden gençleri yetiştiremiyoruz?”
Mesleğin geleceğe taşınması konusunda gençlere kapısının açık olduğunu belirten Şengünalp, öğrenmek isteyen herkese devdahlığı öğretmeye hazır olduğunu söylüyor. “Bir tane genç çıksa, ‘Ben bu sanatı öğrenmek istiyorum’ dese ben yetiştirmem mi? Gelsin, kesinlikle öğretirim. Gönüllü gençleri bulabilirsek biz onlara bu sanatı öğretip yetiştirmeye her zaman hazırız.”
Bursa’dan Japonya’ya Uzanan İpek
Şengünalp’in ürettiği ipek iplikleri Bursa sınırlarını aşarak Japonya’ya kadar ulaşıyor. Japonya’dan gelen araştırmacıların atölyesini iki kez ziyaret ettiğini ve kendisi ile devdahlık sanatı üzerine iki ayrı kitap hazırladıklarını anlatan Şengünalp, Japonların Bursa ipeğine ve geleneksel üretim yöntemlerine büyük ilgi gösterdiğini belirtiyor. Şengünalp, ziyaret sırasında kendisine söylenen sözleri şöyle aktarıyor:
“Ertuğrul Bey, siz Japonya’da çok ünlüsünüz. Sizi burada tanımıyorlar ama Japonya’da sizi herkes tanıyor. Biz sizi oraya götürmeye razıyız ama siz gelmiyorsunuz.”
Ürettiği ipeklerin bugün Japonya’ya kadar ulaştığını ifade eden Şengünalp, mesleğin Bursa’da yaşamasını istediğini özellikle vurguluyor. “Ben ölürüm ama bu sanatı gidip de bir başkalarına orada öğretmem.”
2018’de Bursa Ahisi Seçildi
Ertuğrul Şengünalp’in yarım asrı aşan meslek hayatı çeşitli ödüllerle de takdir edildi. 2018 yılında İl Ticaret Müdürlüğü tarafından düzenlenen yarışmaya son anda başvurduğunu anlatan Şengünalp, devdahlık sanatıyla yarışmada birinci olarak Bursa Ahisi seçildi. Şengünalp, başvuru sürecini şu sözlerle anlatıyor:
“Yarışmanın son gününde dosyamı doldurup götürdüm. Hatta ilk başta kabul etmediler, ‘Süre doldu’ dediler. Müdürle görüştük, sanatımı anlattım. Sonra dosyamı kabul ettiler. Kaç kişinin yarışmaya girdiğini bilmiyorum ama sonuçta bu sanat orada birinci oldu. 2018 yılında Bursa Ahisi seçildim.”
“Yaşayan İnsan Hazinesi” Ödülü
Şengünalp’in devdahlık sanatına olan bağlılığı ve bu kadim mesleği yaşatma çabası, 2026 yılında önemli bir ödülle karşılık buldu. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına layık görülen Şengünalp, ödülünü Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden düzenlenen törende aldı. Ödülün kendisi kadar ailesi ve geçmiş kuşakları için de büyük anlam taşıdığını belirten Şengünalp, “Benim için bunlar çok gurur verici şeyler. Ailem için, geçmiş neslim için, dedelerim için de çok değerli.” ifadelerini kullanıyor. Şengünalp, bu ödülün Bursa açısından da önemli olduğuna dikkat çekerek, kentte bu unvana layık görülen isimlerden biri olmanın kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını söylüyor.
“Hem Gurur Duyuyorum Hem Üzülüyorum”
Devdahlığın bugün hâlâ yaşamasından gurur duyduğunu ancak mesleğin geleceği konusunda endişe taşıdığını belirten Şengünalp, yaşadığı duyguyu şu sözlerle özetliyor:
“Şu anda biteceğine ben çok üzülüyorum. Hem gurur duyuyorum hem de üzülüyorum.”
Yaklaşık 10 yıldır devdahlık sanatını daha geniş kitlelere tanıtmak için çalıştığını anlatan Şengünalp, bugün bu mesleğin Türkiye genelinde bilinir hale gelmesinden memnun olduğunu ifade ediyor. Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki törende kendisinin “Devdah Ertuğrul Şengünalp” olarak anons edilmesinin de meslek adına önemli olduğunu belirten Şengünalp, en büyük arzusunun bu sanatın Bursa’da daha fazla tanınması olduğunu söylüyor.
“Bu devdahlık sanatını Cumhurbaşkanına kadar dillendirdim. Ben Bursa’da da bunu dillendirmek istiyorum. Herkes bunu öğrensin.”
Bursa’nın ipekle şekillenen üretim kültürünün yaşayan temsilcilerinden Ertuğrul Şengünalp, bugün Muradiye’deki atölyesinde yalnızca ipek işlemiyor. Dedelerinden devraldığı bir kültürü, bir üretim biçimini ve yaklaşık 700 yıllık bir mesleğin hafızasını da geleceğe taşımaya devam ediyor.