Afrika’nın en kalabalık ikinci ülkesi Etiyopya; ucuz işgücü, hidroelektrik avantajı ve tarım-sanayi eksenli dönüşümüyle Türk yatırımcıların odağında. Türkiye lehine dış ticaret fazlası sürerken, Bursa’nın ihracatı son iki yılda katlanarak artıyor. Ancak kronik dış açık, altyapı eksikleri ve iklim riskleri, bu pazarda fırsat kadar dikkat gerektiriyor.
Resmi Adı : Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti
Yönetim Şekli : Cumhuriyet
Resmi Dil : Amharikçe
Din : Hristiyanlık yüzde 45, İslamiyet yüzde 50, Yerel inançlar yüzde 5
Başkent : Addis Ababa
Yüzölçümü : 1.104.300 kilometrekare
Nüfus : 110,2 milyon (2025 yılı IMF tahmini)
Tarihi, Siyasi ve İdari Durum
Etiyopya, Afrika kıtasında 3000 yıllık geçmişe sahip en eski medeniyetlerden biri olup, tarihte hiçbir zaman sömürge olmamış bir Doğu Afrika ülkesidir. Etiyopya’nın M.Ö. 1237 yılında kurulduğu tarihçilerce iddia edilmektedir. Bugünkü anlamda M.Ö. 8. yüzyılda Etiyopya üzerinde kurulan ilk devlet Diamat Krallığıdır. Bu krallığın M.Ö. 1. yüzyılda çökmesiyle yerine Aksum Krallığı kurulmuştur. Bugünkü Etiyopya 1955 yılında kabul edilen Anayasa ile Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti adını almıştır.
1934-41 dönemindeki İtalyan işgali hariç tutulursa Afrika ülkeleri içinde sömürgeci yönetim altında idare edilmeyen tek ülke Etiyopya’dır ve uzun bir süre monarşi ile yönetilmiştir. 1974 yılında askeri cunta, the Derg, 1930 yılından beri hüküm süren İmparator Haile Salassie’yi tahtından indirerek sosyalist bir devlet kurmuştur. Kanlı darbeler, isyanlar, uzun süren kuraklık yılları ve toplu iltica sorunlarının var olduğu Etiyopya’da, 1991 yılında isyancı güçlerin Etiyopya Halkın Devrimci Demokratik Cephesi (Etiyopyan People's Revolutionary Democratic Front -EPRDF) altında bir koalisyon kurmaları ile bu rejim de devrilmiştir. Askeri cuntanın devrilmesi ile politik ve ekonomik açıdan istikrarlı bir döneme girilmiş ve ülke Afrika’nın en istikrarlı ülkelerinden birisi haline gelmiştir. Ülkede Anayasa 1994 yılında yürürlüğe konmuş olup, ülkede çok partili parlamenter bir idari yapı söz konusudur. Anayasaya göre meclis iki bölümden oluşmaktadır: Tüm ülkeyi temsil eden federal milletvekilleri ve bölgelerini temsil eden federe milletvekilleri. Federal milletvekilleri federe milletvekillerine göre daha fazla yetkiye sahiptirler.
Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti 9 federal bölgeye ve iki büyükşehir (Addis Ababa ve Dire Dawa) idaresine ayrılmıştır. Gerek nüfus ve gerekse ekonomik açıdan en önemli bölgeler Oromiya ve Amhara’dır. Büyükşehirler ise Addis Ababa ve Dire Dawa’dır. Geçmiş yıllardaki deneyimler göz önüne alınarak idari yetkiler ciddi ölçülerde bölgelere ve iki büyükşehirde de il yönetimlerine bırakılmıştır.
Yaklaşık 100 milyonluk nüfusu ile Etiyopya Nijerya’dan sonra Afrika’nın en kalabalık ikinci ülkesi konumundadır. Etiyopya gittikçe artış göstermesine rağmen kişi başına düşen geliriyle UNDP’nin en yoksul ülkeleri arasında yer almaktadır. Etiyopya ekonomisi, limanlara olan uzaklığı, doğal kaynaklarının ve altyapısının yetersizliği, kuraklık ve Eritre ile yaşadığı anlaşmazlıklardan dolayı yeterli gelişme gösterememiştir. 1991 yılına kadar Etiyopya’nın bir parçası olan Eritre ile Mayıs 1998 ile Aralık 2000 arasında sürekli çatışmalar söz konusu olmuştur. Aralık 2002’de Eritre ile Barış Anlaşması imzalanmış olmasına rağmen durum hassasiyetini korumaya devam etmekte ve özellikle var olan sınır probleminin kısa vadede çözümü de mümkün görülmemektedir. Diğer taraftan Etiyopya zayıf durumda olan Somali’deki geçici federal hükümete yardım etmek amacıyla 2006 yılında bu ülkeye müdahalede bulunmuş, Afrika Birliği Barış Gücünün bölgeye intikalinin gecikmesi nedeniyle Etiyopya birlikleri planlanandan daha uzun süre Somali’de kalmıştır.
Nüfus-Etnik Yapı
Etiyopya Afrika’nın en fazla nüfusa sahip ülkelerinden birisidir. 2005 yılında 69,1 milyon olarak gerçekleşen nüfus, 2010 yılında 83 milyon olarak gerçekleşmiştir. 2017 yılında 92,7 milyon olan Etiyopya’nın nüfusu 2021 yılı itibariyle tahminen 98,7 milyona ulaşmıştır. Etiyopya’da yıllık nüfus artış hızı yüzde 3’ün üzerinde olup, nüfusun yüzde 80’i kırsal bölgelerde, kalan yüzde 20’si ise şehir ve ilçelerde yaşamaktadır. Son 15-20 yıl içerisinde yüz binlerce Etiyopyalı ABD’ye göç etmiş ve özellikle Los Angeles ve Washington DC’ye yerleştirilmişlerdir. Önemli bir Etiyopyalı nüfus da Avrupa Birliği ülkelerinde yaşamaktadır. Etiyopya oldukça genç bir nüfusa sahip olup, toplam nüfusun yüzde 46,1’i 15 yaşın altında, yüzde 51,2’si 15-64 yaş arasında olup, 65 yaş ve üzerindeki nüfus ise sadece yüzde 2,7’dir.
Ortalama ömür 55,4 yıl olup, bu rakam erkeklerde 52,9 yıl, kadınlarda ise 57,9 yıldır. Federal anayasaya göre Etiyopya, etnik kökenlerine bağlı olarak eyaletlere bölünmüş ise de hiçbir eyalet etnik köken açısından tam homojen bir yapıya sahip değildir. Hatta bazı eyaletlerde çok farklı etnik kökenli insanlar bir arada bulunmaktadır. Etiyopya’da 64 farklı etnik grup bulunmakta olup, en büyük etnik grup Oromo’dur. Ülke nüfusunun yüzde 40’ı Oromo kabilesine aittir. Diğer etnik gruplar ise Amhara yüzde 25, Sidama yüzde 9, Tigre yüzde 7, Somali yüzde 6, Wolaita yüzde 4, Afar yüzde 4, Gurage yüzde 2 ve diğerleri yüzde 3’tür. Oromolar çoğunlukla orta ve güney kesimlerde yerleşik iken, Amhara ve Tigreler ülkenin kuzey bölümünde, Sidamalar kuzeybatıda, Somaliler güneydoğuda, Afarlar ise çoğunlukla kuzeydoğuda yerleşiktirler.
Etiyopya’da nüfusun yüzde 45’i Hristiyan, yüzde 50’si Müslüman ve geri kalan yüzde 5’lik kesim ise yerel inanışlara sahiptir. Hıristiyanların yüzde 85’i Ortodoks, yüzde 10’u ise Protestan, yüzde 5’i de Katolik’tir. Müslümanların ise hemen hemen tamamı Sünni Müslümandır.
Eğitim
Etiyopya eğitimli nüfus oranının oldukça düşük olduğu bir ülkedir. Ülkede zorunlu eğitim bulunmamakta, bu yüzden okur yazarlık oranı da son derece düşük kalmaktadır. Ancak, son yıllarda ülkede eğitime önem verilmeye başlanmış, ülkenin gelişme plan ve programlarında eğitim öncelikli konular arasında yer almaya başlamıştır. Bugün ilkokul çağındaki çocukların yüzde 70’i, orta düzeyde ise yüzde 40’ı eğitime devam etmektedir. Lise düzeyinde eğitime devam etme oranı ise yüzde 25 civarındadır. Ülkede okur yazarlık oranı ortalama yüzde 45 olup, bu oran erkeklerde yüzde 50, kadınlarda ise yüzde 40’tır. Okur yazarlık oranı şehirlerde yüzde 75 civarında iken, kırsal kesimde yüzde 25 civarındadır. Ülkede üniversite mezunlarının sayısı gittikçe artmakta ise de üniversite mezunu sayısı oldukça düşüktür.
Coğrafik Yapı
Etiyopya 1,1 milyon kilometre karelik bir yüz ölçüme sahiptir. Kuzeyinde Eritre, Cibuti ve doğusunda Somali bulunurken, batıda Sudan ve güneyde Kenya ile komşuluğu bulunmaktadır. Etiyopya’nın denize sınırı yoktur. Dağlık bölgeler ülkenin kuzey kesimlerinde yer almaktadır. 4500 metre yüksekliğe sahip Ras Dashen, Semien Dağlarında bulunmaktadır.
Etiyopya yüksekliği 2000 ve 3000 metreler arasında değişen yüksek bir platoya sahiptir. Ülkenin kuzey doğusundan başlayan ve merkezden güneybatıya doğru genişleyen Rift Vadisi ülkeyi iki bölüme ayırmaktadır. Rift Vadisinin güney ve güneybatısında çok sayıda göl bulunmaktadır.
Etiyopya’da Abay olarak bilinen Nil Nehri ülkeyi kuzeybatıdan girerek yaklaşık 800 km’lik bir yol kat etmektedir. Etiyopya’daki en uzun iki nehir güneydoğu istikametinde akan ve yüksek bölgelerden düşük rakımlı bölgelere doğru ilerleyen Awash ve Wabishebelle nehirleridir. Ülkede yaklaşık 3 milyar MW hidroelektrik üretimini mümkün kılan irili ufaklı çok sayıda nehir bulunmaktadır.
Doğal Kaynaklar
Etiyopya hidroelektrik dışında diğer enerji kaynakları açısından son derece fakir bir ülkedir. Ülkede kullanılan enerjinin yüzde 98’i hidroelektrik kaynaklarından elde edilmektedir. Ülkenin özellikle orta kesimlerinde değerlendirilemeyen yüksek hidroelektrik potansiyeli bulunmaktadır. Ancak hidroenerjiye aşırı bağımlılık ülkede zaman zaman kuraklık sorununu da beraberinde getirmekte ve yağışların yetersiz olduğu durumlarda enerji üretiminde azalmalar söz konusu olabilmekte, bu durum da uzun süreli elektrik kesintilerine neden olabilmektedir. Bu durum, özellikle sanayi sektörünü olumsuz etkilemektedir.
Etiyopya’da enerji üretimine elverişli 9 adet nehir bulunmakta olup, bu nehirler üzerinde yeni baraj inşaatları devam etmekte, bir kısım baraj inşaatları da projelendirilmiş durumdadır. Ancak sınırlı kaynaklar inşa halindeki barajların hedeflenen sürelerde faaliyete geçmesini engellemektedir. Güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir enerji kaynakları ile ilgili çalışmalar da devam etmektedir. Ülkede hidroenerji potansiyeli yeterince değerlendirilebildiği taktirde, düşük maliyetiyle birlikte, Etiyopya’nın Afrika’nın en önemli hidroenerji ihraç eden ülkelerinden birisi olabileceği uluslararası çevrelerce kabul edilmektedir.
Etiyopya’da evsel tüketim ve tarımsal kullanım açısından suya yapılan yatırımlar son derece yetersiz olup su ve sulama altyapısı konusunda oldukça geri düzeydedir. Nüfusun yüzde 60’dan fazlası halen yüzey sularından ihtiyacını karşılamakta, ev ve barınaklarda şebeke suları kullanımı son derece kısıtlı kalmaktadır. İnsanların önemli bir kısmı da tuvalet ihtiyacını açıkta gidermektedir.
Ülkede insanların yaşadığı mahallere suyun ulaştırılarak sağlıklı bir su tüketiminin sağlanması ülkenin en önemli hedeflerinden olup, bu durum hükümetlerin üzerinde durduğu en önemli konular arasındadır.
Ülkede tarımsal arazilerin sulama imkanları da hemen hemen hiç gelişmemiş olup, bugün tarıma elverişli arazilerin ancak yüzde 4’ü sulanabilmektedir. Bu sulamanın da önemli bir kısmı çiftçilerin kendi imkanlarıyla geliştirdikleri sulamalardan oluşmaktadır. Bu durum ülkede tarımın tamamen doğal yağışlara bağlı olarak yapılmasını zorunlu kılmakta ve bu durum sektörde verimliliği düşürerek rekabetçi ürün üretimini engellemektedir. Rekabetçi olmayan üretim dış pazarlara girişi de zorlaştırmaktadır. Etiyopya’da yüksek yatırım maliyetleri nedeniyle sulama yatırımlarına fazla kaynak ayrılamamaktadır.
Madencilik sektörünün, Etiyopya ekonomisi içinde önemi bugün için az olup, sektörün GSYH’ya katkısı yüzde 2 düzeyindedir. Ancak, Etiyopya Madencilik Bakanlığı’na göre ülkede önemli miktarda altın, titanyum, platinyum, nikel, potasyum ve soda yatakları vardır. Ayrıca rezerv durumları henüz tam olarak kestirilemeyen mermer, granit, kalker, kalay, alçıtaşı, değerli taş, demir cevheri, kömür, bakır, silis, diyotomit madenleri de mevcuttur. Jeotermal enerji dışında doğal gaz ve petrol potansiyelinin de olduğu tahmin edilmektedir.
Ekonomik Durum
Dünyanın ve Afrika’nın en fakir ülkelerinden birisi olan Etiyopya’da 1990’lı yılların başından itibaren serbest pazar ekonomisine dayalı stratejiler izlenmeye başlanmış ve yapısal reformların uygulanmasına öncelik verilmiştir. Bu çerçevede, iç fiyatların yeniden düzenlenmesi, dış ticaretin liberalizasyonu, devlet işletmelerinin özelleştirilmesi ve iç ve dış özel yatırımların desteklenmesi hükümetlerin öncelikli hedefleri arasında yer almıştır.
Hükümet yollar, elektrik santralleri ve telekomünikasyon gibi ülkenin altyapısını geliştirmek amacıyla yoğun bir yatırım sürecine girmiştir. Bunun yanı sıra, hükümet kamu iktisadi kuruluşlarının özelleştirilmesi programını da yürürlüğe koymuştur. Özelleştirme süreci her ne kadar yavaş olsa da son on yıl içerisinde birçok küçük ve orta ölçekli kamu iktisadi kuruluşu özelleştirilmiştir.
Hükümet elektrik santralleri ve telekomünikasyon gibi sektörlerde yabancı yatırımları ülkeye çekmeye çalışmaktadır. Etiyopya’da tarım sektörü, tekstil ve deri gibi tarıma dayalı sanayilerde ve turizm sektörünün gelişiminde de yabancı sermayeye büyük ihtiyaç duyulmaktadır.
Yabancı ve yerli özel sektör yatırımlarını teşvik etmek amacıyla, 1992 yılında Yatırım Kanunu (Investment Code) çıkarılmış ve bugüne kadar bu kanunda birkaç kez değişiklik yapılmıştır. Etiyopya’da kalkınma planları uygulanmakta ve planlar sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması ve yoksulluğun giderilmesi için önemli tedbirleri içermektedir. Söz konusu planlarda tarım, sanayi ve altyapı öncelikli konuları teşkil etmekte olup, ülkedeki yaşam standartlarının yükseltilerek yoksulluğun giderilmesinin hizmetler sektöründen ziyade özellikle bu sektörlere önem verilerek sağlanabileceği hususu benimsenmiştir.
Plan hedefleri doğrultusunda tarım sektöründe yeni arazilerin tarıma açılması, girdi kullanımının artırılması, altyapının iyileştirilmesi ve elde edilen üretimin daha iyi koşullarda pazarlanmasının teşvik edilmesi yoluna gidilmektedir. Özellikle ülke ekonomisine büyük katkı sağlayan hububat, bakliyat, kahve ve çay gibi ürünlerin üretimlerinin artırılması için büyük çaba gösterilmiştir.
Etiyopya’da GSYİH, 2024 yılı itibariyle 143 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılı GSYİH tahminleri ise 109,5 milyar dolardır.
Ekonomik Performans
Etiyopya’daki son ekonomik veriler ülke ekonomisinin global ekonomik krizin olumsuz etkilerinden kurtulmaya başladığını göstermektedir. Global resesyon Etiyopya’nın hem ihracatını hem de yatırımlarını olumsuz etkilemiştir. Tarım sektöründe son yaşanan gelişmeler ümit verici olup, olumsuz iklim koşullarına rağmen ekilen arazilerdeki ve gübre kullanımındaki artış, son yıllarda tarımsal üretimin beklenenden yüksek gerçekleşmesini sağlamaktadır. Ülkede enerji üretimi ise son yıllarda faaliyete geçen üç hidroelektrik santrali sayesinde ikiye katlanarak 2 milyar megawata yükselmiştir. Bu santrallerin tam kapasite ile çalışması durumunda enerji üretiminin yüzde 50 artış göstereceği belirtilmektedir.
Etiyopya’da önümüzdeki yıllarda GSYİH’nın hızlanarak artması beklenmektedir. Tarım sektöründe ve tarıma dayalı sanayi sektörlerindeki gelişmeler genel ekonomiyi olumlu yönde etkileyecektir. Etiyopya’da kullanılabilir enerji üretiminin artması ve pazarlama altyapısının gittikçe iyileşmesi neticesinde ülkede daha fazla üretici pazar için üretim yapmaya başlamış olup, bu sayının önümüzdeki yıllarda da gittikçe artış göstermesi beklenmektedir.
Gerçekleştirilen kurumsal reformlar, yeni düzenlemeler ve altyapının giderek iyileşmesi Etiyopya’daki ticari faaliyetleri de daha kolay ve daha ucuz hale gelmeye başlamıştır. Ancak gerek altyapı ve gerekse mevzuat açısından halen ülkede yapılması gereken birçok eksiklik söz konusudur.
Ülkede uzun süre yüksek seyreden enflasyon giderek azalma göstermiş olup, 2014 yılında yüzde 7,4’e gerilemiştir. Son yıllarda genel olarak yükseliş trendi yaşamıştır. 2017 yılında yüzde 10,7 olan enflasyon, 2023 yılında yüzde 30,2, 2024 yılında ise yüzde 21 olarak gerçekleşmiştir. Enflasyonun 2025 yılında ise yüzde 13 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
İstihdam
Etiyopya dünyanın en fakir ülkelerinden birisi olması nedeniyle ortalama insan ömrü de oldukça düşük düzeylerdedir. Ülkede genç nüfusun oldukça yüksek düzeylerde bulunması çalışabilecek durumdaki insan sayısının da oldukça yüksek düzeylerde olmasına neden olmaktadır. Ülkede sanayi sektörünün gelişme göstermemiş olması nedeniyle iş imkanları oldukça sınırlı kalmaktadır. Etiyopya’nın istihdam rakamlarına ilişkin gerçekçi veriler bulunmamakta ancak, Etiyopya dünyada işsizliğin en yoğun olduğu ülkelerden birisi olarak bilinmektedir. Bazı kaynakların yapmış olduğu tahminlere göre ülkede işsizlik oranları yüzde 40’ın üzerindedir. Özellikle küresel kriz yıllarında bu rakamın yüzde 50’lerin üzerine çıktığı bildirilmektedir.
Ülkede eğitim düzeyinin yetersiz olması, yetişmiş kalifiye eleman miktarını da sınırlamaktadır. İş arayanların çok büyük bir kısmı vasıfsız eleman statüsündedir. 40 milyondan fazla işgücünün bulunduğu Etiyopya’da tarım sektörü, ülke ekonomisinde çok önemli bir yere sahip olması nedeniyle istihdamın da en yoğun olduğu sektördür. Toplam istihdamın yaklaşık yüzde 80’i tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Tarım sektöründen sonra hizmet sektörü yüzde 13’lük payı ile ikinci sırada yer almakta, geri düzeydeki sanayi sektörü ise yüzde 7’lik pay ile istihdama katkıda bulunmaktadır.
Ülkenin Dış Ticareti
Etiyopya dünyada en az gelişmiş ülkelerden biridir. Diğer az gelişmiş ülkeler gibi Etiyopya’da da tarım sektörü ana sektör konumunda olup, sektörün performansı tüm ekonominin performansına yön vermektedir. Sanayi sektörü ise gelişmenin başlangıç aşamalarındadır.
Tarım sektörü dışında önemli bir üretim gücü bulunmayan Etiyopya, sanayi ürünlerinin önemli bir kısmını ithal etmektedir. Tarımsal ürünlerden elde ettiği ihracat geliri ile sanayi ürünleri ithalatını karşılayamayan Etiyopya, kronik bir biçimde dış ticaret açığı vermektedir.
2014 yılından itibaren 10 milyar doların üzerine çıkan dış ticaret açığının azalarak da olsa, önümüzdeki yıllarda da devam etmesi beklenmektedir. 2024 yılı kesinleşmemiş yansıma verilerine göre Etiyopya’nın ihracatı 3,4 milyar dolar, ithalatı ise 8 milyar dolardır. Etiyopya’nın en büyük ithal kaynaklarından BAE ve Cibuti dahil çok sayıda ülkeden olan ithalatları 2024 yılı ithalatına henüz yansımamış durumdadır. 2024 yılı dış ticareti 4,6 milyar dolar açık vermiş durumdadır.
İhracat
Etiyopya’nın ihracatının çok büyük bir bölümü tarımsal ürünlere dayanmaktadır. 2021 yılında genel olarak en önemli ihraç ürünleri kahve, susam ve diğer yağlı tohumlar, sebzeler, bakliyat ve kesme çiçektir. İlk 5 ürünün ihracatı toplam ihracatın yüzde 70’inden fazlasını oluşturmaktadır.
Etiyopya kahveyi en çok Almanya, Arabistan, ABD, Belçika ve Japonya’ya; susamı en çok Çin, İsrail, BAE, Türkiye ve Vietnam’a; sebzeyi Somali, Cibuti, Arabistan, BAE ve Yemen’e; bakliyatı Vietnam, Endonezya, Pakistan, BAE ve Kenya’ya; kesme çiçeği ise en çok Hollanda, Arabistan, İngiltere, Norveç ve Japonya’ya ihraç etmektedir.
Son yıllarda Etiyopya’nın ihracatta yüzünü güldüren ve en hızlı gelişme gösteren sektör çiçekçilik olmuştur. 2000 yılında 1 firma ile ihracata başlayan sektör günümüzde 100’ün üzerinde üretici-ihracatçıya sahiptir. 2005 yılında sadece 12 milyon dolar olan kesme çiçek ihracatı son yıllarda 200 milyon doların üzerine çıkmıştır.
Önemli diğer bir ihraç kalemi olan canlı hayvan veya bunların etlerinin tamamına yakını civardaki Müslüman ülkelere ihraç edilirken deriler AB ve Uzak Doğu ülkelerine satılmaktadır.
İthalat
Etiyopya’nın ithalatının büyük bir bölümünü sanayi ürünleri oluşturmaktadır. Genel olarak petrol yağları, kimyasal gübreler, otomobiller, palm yağı ve tıbbi ilaçlar en önemli ithal kalemleridir. Etiyopya tarım ve gıda ürünü olarak en çok palm yağı, buğday, pirinç ve şeker ithal etmektedir. Bu dört tarım ürününün ithalatı toplam ithalatın da yüzde 10’u gibi önemli bir oranına ulaşmaktadır. 2024 yılı henüz kesinleşmeyen yansıma verilere göre hava araçları, turbojetler, bilgi işlem makineleri ve tıbbi ilaçlar en önemli ithal ürünleridir.
Başlıca Ülkeler İtibarı ile Dış Ticaret
İhracat
Genel olarak Etiyopya’nın ihracatında ABD, Hollanda ve BAE en önemli yeri tutmaktadır. 2024 yılı yansıma verilere göre ABD, Çin ve S. Arabistan en önemli ülkelerdir. Türkiye Etiyopya’nın 2024 yılı ihracatında yüzde 1,24 civarındaki payla 20. sırada yer almaktadır.
İthalat
Etiyopya’nın ithalatında ise Çin en önemli yeri tutmakta, bu ülkeyi ABD ve Fransa takip etmektedir. Etiyopya’nın ithalatında önemli yer tutan BAE’den olan 2024 yılı ithalatı henüz ithalat verilerine yansımadığı için tablolarda gözükmemektedir. 2024 yılı yansıma verilere göre Türkiye, Etiyopya’nın ithalatında aldığı yüzde 2,5’lik pay ile 6. sırada yer almaktadır.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar
Doğrudan Yabancı Yatırımların Görünümü
Etiyopya 1992 yılından itibaren serbest pazar ekonomisi uygulamaya başlamıştır. Bu durum ülkede özel sektör yatırımlarını da beraberinde getirmiştir. Pazar ekonomisine geçişle birlikte ülkede birçok reforma gidilmiş, bu reformlar başta kamuya ait işletmelerin özeleştirilmesi olmak üzere, ana hatlarıyla dış ticaretin liberalizasyonu, yurt içindeki ürün fiyatlarının yeniden belirlenmesi ve ülkede devalüasyona gidilmesi gibi konuları içermiştir.
Etiyopya’da yatırım yapılabilecek birçok alan söz konusudur. Etiyopya’da iş kurma ve yatırım maliyetlerinin de oldukça düşük olduğu kabul edilmektedir. Ülke gerek iklimi gerek verimli toprakları ve bol miktardaki hammadde kaynakları ile yabancı yatırıma da elverişli imkanlar sunmaktadır. Avrupa, Ortadoğu ve Asya ülkeleri ile diğer Afrika ülkelerine iyi bir bağlantı noktasında bulunması Etiyopya’nın Afrika’da yatırım yapılabilecek cazip ülkeler arasında yer almasını sağlamaktadır.
Etiyopya’dan dünyanın diğer ülkelerine nakliyenin nispeten ucuz olması, dünya ülkeleri arasında işgücünün en ucuz olduğu ülkelerden birisi olması ve aynı zamanda ucuz hidro enerji Etiyopya’ya yatırımları cazip kılan diğer unsurlardır.
Etiyopya’da politik istikrarın sağlanmış olması ve özellikle işgücü maliyetlerinin oldukça düşük oluşu yabancı yatırımları özendirici rol oynamaktadır. Etiyopya’da bir çalışanın işverene aylık maliyetinin 90–110 dolar civarında olduğu dikkate alındığında ülkenin işgücü konusundaki elverişli durumu daha iyi anlaşılabilecektir.
Etiyopya oldukça liberal bir yatırım kanununa sahip olup, ülkede yatırımları düzenlemek ve yatırımcılara uygun yatırım ortamı oluşturmak amacıyla Etiyopya Yatırımlar Komisyonu kurulmuş ve oluşturulan ortam yabancı yatırımcılar için oldukça elverişli imkanlar sunar hale getirilmiştir.
Yeni yatırım kanunu çerçevesinde ülkede hemen bütün alt sektörler yabancı yatırımlara açık olmakla beraber, özellikle tarım, telekomünikasyon, enerji ve havacılık hizmetleri yabancı yatırımlar için en cazip yatırım alanlarını oluşturmaktadır.
Yapılan çalışmalarla Etiyopya’da yabancı yatırımcılar bürokratik işlemlerde eskisi gibi sıkıntı çekmemekte, yabancılar işlerin büyük kısmı için Etiyopya Yatırım Komisyonu’na başvurmaktadırlar. Etiyopya Yatırım Komisyonu, yatırım izinleri, çalışma izinleri, oturum izinleri ve yatırım yapılacak arazilerin tahsisinde ana merci olarak rol oynamaktadır.
Etiyopya’da özellikle 2000’li yıllardan itibaren doğrudan yabancı yatırımlarda önemli gelişmeler olmuş ve özellikle 2000’li yılların ilk yıllarında genel olarak önemli artışlar görülmüştür. UNCTAD verilerine göre Etiyopya’da 2016 yılı itibariyle yaklaşık 4 milyar dolar düzeyinde gerçekleşen doğrudan yabancı yatırımlar, 2021 yılı itibariyle 4 milyar doların üzerine çıkmış, 2022 yılında 3,7 milyar dolar, 2023 yılında da 3,3 milyar dolar 2024 yılında ise 4 milyar doların üzerine çıkmış, 2025 yılında ise 3,6 milyar dolar olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir.
Türkiye ile Ticaret
Genel Durum
Etiyopya Türkiye dış ticareti özellikle 2015 yılından itibaren önemli ölçüde artış göstermiştir. Etiyopya’ya ihracatımız 2015 yılında 384 milyon dolarla maksimum düzeye ulaşmış, ancak 2020 yılı itibariyle 231 milyon dolar 2021 yılında 354 milyon dolar, 2022 yılında ise 335 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. İthalatımız ise 2019 yılında 51 milyon dolarla maksimum düzeye erişmiş, 2021 yılında, 24 milyon dolar, 2022 yılında ise 20 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. 2024 yılında Etiyopya’ya olan ihracatımız 197 milyon dolar, ithalatımız ise 43 milyon dolar 2025 yılında ise ihracatımız 156 milyon dolar, ithalatımız ise 96 milyon dolardır.
İki ülke arasındaki dış ticaret ülkemiz lehine fazlalık vermekte olup, 2025 yılında Etiyopya ile olan dış ticaretimiz ülkemiz lehine 60 milyon dolar fazla vermiştir.
Türkiye’nin Etiyopya’ya İhracatında Başlıca Ürünler
Etiyopya’ya ihracatımızda 2024 yılı itibariyle başta inşaat demiri olmak üzere tıbbi ilaçlar, dokunmuş halılar ve demir çelik inşaat aksamları en önemli yeri tutmaktadır. Bu dört ürün toplam ihracatımızda yüzde 40’ın üzerinde bir paya sahiptir.
Türkiye’nin Etiyopya’dan İthalatında Başlıca Ürünler
Etiyopya’dan ithalatımızda ise yağlı tohumlar (susam), soya fasulyesi küspesi kahve ve kuru bakliyat en önemli yeri tutmaktadır. Bu dört ürünün toplam ithalatımızdaki payı yaklaşık yüzde 90’dır.
Bursa’nın Etiyopya’ya İhracatı
İhracat kenti Bursa’nın Etiyopya’ya ihracatı, sınırlı düzeyde olsa da yıldan yıla yüksek oranlı bir artış grafiği göstermektedir. Etiyopya’ya 2024 yılında 1,5 milyon dolar düzeyinde ihracat gerçekleştiren Bursa, 2025 yılında 2,6 milyon dolarlık satışa imza attı. 2026 yılının ilk çeyreğinde ise Bursa’nın Etiyopya’ya ihracatı yüzde 200’ün üzerinde bir artışla 1 milyon dolara yaklaştı.
